Najmłodsza ofiara nie miała roku. W Mszanie Dolnej uczczono pamięć 212 zamordowanych

19 sierpnia w Mszanie Dolnej odbyły się uroczystości upamiętniające 84. rocznicę Zagłady miejscowej społeczności żydowskiej. W czasie spotkania odczytano nazwiska 212 osób zamordowanych podczas Zagłady. Wśród ofiar były całe rodziny, a najmłodsze z zamordowanych dzieci nie miało nawet roku.

Trzy miejsca pamięci

Obchody zorganizowała Fundacja Sztetl Mszana Dolna. Rozpoczęły się w Szkole Podstawowej nr 1, gdzie przedstawiono historię życia i śmierci mszańskich Żydów, ich wkład w dzieje, kulturę i rozwój miasta oraz okoliczności Zagłady. Prezentacji towarzyszyła wystawa archiwalnych fotografii przedwojennej Mszany Dolnej i jej żydowskich mieszkańców.

Następnie uczestnicy przeszli trasą prowadzącą przez trzy miejsca związane z martyrologią żydowskich mieszkańców miasta i osób przesiedlonych do Mszany Dolnej podczas okupacji. Były to mogiła przy ul. Ogrodowej, mogiła przy ul. Ludwika Mroza oraz cmentarz żydowski.

W każdym z tych miejsc wspominano zamordowanych i pochowanych. Uczestnicy kładli na grobach kamyki, zapalali znicze i wspólnie się modlili. Modlitwę w tradycji żydowskiej poprowadził Avraham Jaakov Taylor, chazan i rabin, potomek rodziny Rebhun z ul. Piłsudskiego.

Na Pańskim spoczywa blisko 900 ofiar

Główna ceremonia odbyła się na tzw. Pańskim, miejscu największego mordu w dziejach regionu. Spoczywa tam blisko 900 ofiar Zagłady. Wśród nich znajdują się prapradziadkowie Avrahama Taylora – Amalia i Dawid Pesach Rebhun.

W masowej mogile pochowano również grupę chrześcijan o żydowskich korzeniach, którzy zostali wówczas zamordowani. Dlatego podczas uroczystości odbyła się także modlitwa katolicka. Ceremonię rozpoczął dźwięk szofaru – rytualnego rogu wzywającego do wiecznej pamięci.

Odczytano nazwiska wszystkich osób i rodzin zamordowanych podczas Zagłady w Mszanie Dolnej. Było ich 212. Wśród nich znalazły się całe, nawet kilkunastoosobowe rodziny. Najmłodsza siódemka ofiar nie przeżyła pierwszego roku życia, a 20 dzieci nie dożyło trzecich urodzin. Najstarsza z zamordowanych, Lea Eichner, miała 86 lat.

Data, która połączyła dwa kalendarze

Tegoroczne obchody miały również szczególne znaczenie dla wyznawców judaizmu i potomków osób pochowanych w Mszanie Dolnej. 19 sierpnia 1942 roku, podobnie jak 84 lata później, przypadał w środę. Według kalendarza żydowskiego był to natomiast szósty dzień miesiąca elul.

Jak podkreślali organizatorzy, rzadko zdarza się, aby daty obu kalendarzy tak się zbiegały. W tym roku rocznica mordu według kalendarza rzymskiego pokryła się z jorcajtem, czyli rocznicą śmierci według żydowskiej rachuby czasu.

Uczestnicy stanęli przy grobach dawnych mieszkańców Mszany Dolnej, aby podtrzymać pamięć o ofiarach i wyrazić sprzeciw wobec tragedii oraz okrucieństwa Zagłady. Otrzymali również przygotowane przez Fundację Sztetl Mszana Dolna Karty Pamięci zawierające fotografie, biografie ofiar, zdjęcia i wspomnienia.

Pieśni i modlitwa o pokój

Obchody zakończył koncert w Miejskiej Bibliotece w Mszanie Dolnej. Wystąpili kantor Avraham Taylor oraz Klezmorim Trio. W programie znalazły się pieśni chasydzkie, tradycyjne melodie żydowskie i psalmy łączące tradycje religijne.

Koncert zakończyła wspólna modlitwa o pokój pochodząca z Psalmu 122.

Wydarzenia odbyły się pod Honorowym Patronatem Burmistrza Miasta Mszana Dolna. Projekt dofinansowano z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego oraz współfinansowaniu Forum Dialogu.