Polski wysiłek zbrojny 1914–1918 na nowej wystawie w Muzeum PTTK

23 lutego 2026 roku w Muzeum Regionalnym PTTK im. Ignacego Łukasiewicza w Gorlicach odbył się uroczysty wernisaż wystawy czasowej „Polski wysiłek zbrojny w I wojnie światowej 1914–1918”. Wydarzenie przyciągnęło miłośników historii, regionalistów i przedstawicieli lokalnych władz, w tym Wicestarostę Gorlickiego Marcina Krzemińskiego i Przewodniczącego Rady Powiatu Krzysztofa Zagórskiego, którzy podkreślali wagę pielęgnowania pamięci o pokoleniu walczącym o niepodległość Polski.

Ekspozycja prowadzi zwiedzających przez najważniejsze wydarzenia militarne lat 1914–1918, ukazując genezę powstania Legionów Polskich oraz dramatyczne losy żołnierzy na różnych frontach Europy i świata. Historia zaczyna się od działań konspiracyjnych jeszcze przed wybuchem wojny – w 1908 roku Kazimierz Sosnkowski powołał Związek Walki Czynnej we Lwowie, a jego jawne emanacje, jak Związek Strzelecki w Krakowie i Towarzystwo Strzeleckie, pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, stały się zalążkiem Legionów Polskich.

6 sierpnia 1914 roku z Krakowa wyruszyła Pierwsza Kompania Kadrowa – symboliczny początek polskiego czynu zbrojnego podczas Wielkiej Wojny. Wkrótce powstały kolejne brygady Legionów, walczące w Karpatach i na Wołyniu. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku i aresztowaniu Piłsudskiego formacje te zostały rozwiązane, a ich resztki przekształcono w Polski Korpus Posiłkowy i Polską Siłę Zbrojną, które odegrały istotną rolę w odradzaniu Wojska Polskiego. Przez Legiony i związane z nimi formacje przewinęło się około 55 tysięcy żołnierzy.

Wystawa przybliża także historię Polskich Korpusów w Rosji, które powstawały już od 1914 roku i walczyły po stronie armii rosyjskiej. Najlepiej zorganizowany I Korpus gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego zdobył twierdzę Bobrujsk i skutecznie stawiał opór bolszewikom, zanim został rozbrojony przez Niemców w 1918 roku. II Korpus, dowodzony m.in. przez Józefa Hallera, skapitulował pod Kaniowem, a III Korpus gen. Eugeniusza de Henning-Michaelisa walczył na Ukrainie. Łącznie w tych formacjach służyło około 36 tysięcy żołnierzy.

Osobny dział poświęcono Armii Polskiej we Francji. Jej początki sięgają 1914 roku, kiedy powstały ochotnicze oddziały zwane Bajończykami. W 1917 roku prezydent Francji Raymond Poincaré utworzył regularną Armię Polską, dowodzoną najpierw przez gen. Louisa Archinarda, a od października 1918 przez gen. Józefa Hallera. Armia, w której służyli ochotnicy z Francji, USA, Kanady i Brazylii, a także jeńcy z armii państw centralnych, walczyła latem 1918 roku w Szampanii i Wogezach, licząc łącznie około 85 tysięcy żołnierzy.

Plansze wystawy udostępnił krakowski Oddział Instytutu Pamięci Narodowej, a ekspozycję uzupełniają autentyczne pamiątki po hallerczyku Stanisławie Kordylu, przekazane przez Zofię Kordyl i Jerzego Tomasika. Dzięki nim wielka historia zyskuje osobisty wymiar, pokazując twarz konkretnego człowieka, jego dokumenty i ślady służby.

W sumie wystawa pokazuje, że w latach 1914–1918 w różnych formacjach i na wielu frontach walczyło blisko 180 tysięcy Polaków, których determinacja, odwaga i poświęcenie doprowadziły do odzyskania niepodległości w 1918 roku. Ekspozycję można oglądać do 19 kwietnia 2026 roku, a jej organizacja była współfinansowana przez Urząd Miejski w Gorlicach.