83. rocznica likwidacji limanowskiego getta. Pamięć o zagładzie Żydów limanowskich

Centralnym punktem uroczystości będzie spotkanie przy „Głazie Pamięci” na ulicy Jana Kilińskiego o godzinie 17:00. Uczestnicy wezmą udział w modlitwie, „Apelu Pamięci” oraz złożą kwiaty i znicze. Poprzedzi je krótkie spotkanie w miejscu egzekucji części limanowskich Żydów – na polanach leśnych w Starej Wsi – Pożarach o godzinie 16:15.

Program obchodów:

16:15 – Stara Wieś – Pożary: spotkanie na miejscu egzekucji i krótka modlitwa.

17:00 – ul. Jana Kilińskiego, „Głaz Pamięci”: oficjalne uroczystości rocznicowe z modlitwą, „Apel Pamięci” oraz składaniem zniczy i kwiatów.

Tragiczna historia limanowskich Żydów

Po wkroczeniu wojsk hitlerowskich we wrześniu 1939 roku, w Limanowej doszło do pierwszych egzekucji obywateli żydowskiego wyznania. Już 12 września 1939 roku w kamieniołomie na Cieniawie Niemcy rozstrzelali jedenastu Żydów – radnych, kupców i przedsiębiorców – oraz katolika Jana Semika, który próbował bronić swoich sąsiadów.

W kolejnych latach, w Starej Wsi – Pożarach, zginęło 167 Żydów, głównie osób starszych, chorych i dzieci. W maju 1942 roku w odwecie za ucieczkę dwóch Żydów z transportu zamordowano 12 młodych kobiet, a w lipcu 1942 roku przy murze na dzisiejszej ulicy Jana Kilińskiego rozstrzelano około 70 osób.

Getto w Limanowej, utworzone przez Niemców w czerwcu 1942 roku, zamieszkiwało około 2 tysięcy Żydów z miasta oraz okolicznych miejscowości. Choć nie otaczały go mury, wyjście poza jego granice groziło śmiercią. Nad porządkiem czuwał niemiecki żandarm Baumack – określany przez mieszkańców mianem „pana życia i śmierci”.

18 sierpnia 1942 roku rozpoczęto likwidację getta. Część młodych mężczyzn i kobiet trafiła do obozu pracy w Sowlinach, gdzie po kilku miesiącach zostali rozstrzelani. Starsi, chorzy i dzieci zostali zamordowani w Starej Wsi – Pożarach. Pozostałych około 750 osób przewieziono do Nowego Sącza, a stamtąd wysłano do obozu zagłady w Bełżcu.

Pamięć i „Głaz Pamięci”

W 2022 roku, w 80. rocznicę likwidacji getta, w Limanowej odsłonięto „Głaz Pamięci”. Tablica upamiętniająca zagładę Żydów limanowskich przypomina, że od 1942 roku w mieście nie ma już tej społeczności, która przez prawie 400 lat współtworzyła historię Limanowej.

„Głaz Pamięci” stoi niedaleko muru, przy którym dokonywano egzekucji. Drogę do niego wyłożono historycznymi kostkami granitowymi, po których szli Żydzi pędzeni na cmentarz żydowski – a ich droga została symbolicznie przerwana tuż przed pomnikiem, tak jak przerwano ich życie.

Pomnik powstał z inicjatywy lokalnych działaczy społecznych, przy wsparciu samorządu i przedsiębiorców. Teksty historyczne przygotowali limanowscy historycy Tomasz Jacek Lis oraz Karol Wojtas.

Co roku obchody 18 sierpnia przypominają o dramatycznej historii Żydów limanowskich oraz o potrzebie pielęgnowania pamięci o ofiarach Holokaustu. „Głaz Pamięci” i rocznicowe uroczystości są świadectwem, że nawet w obliczu ogromnej tragedii, społeczność Limanowej nie zapomina o swoich współobywatelach.