MSWiA ponownie interweniuje. Policja ma zapewnić KMPT pełny dostęp do nagrań

Spór o dostęp Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur do nagrań audio wideo z policyjnych miejsc zatrzymań trwa od lat i mimo kolejnych interwencji wciąż powraca. Po najnowszej wymianie pism Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie zobowiązało Komendanta Głównego Policji do niezwłocznego usunięcia nieprawidłowości wskazywanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Problem dotyczy interpretacji uprawnień KMPT, działającego w strukturach Biura RPO. Komenda Główna Policji przyjęła wykładnię, zgodnie z którą dostęp przedstawicieli Mechanizmu do dokumentacji i nagrań, w tym monitoringu oraz zapisów z użycia paralizatora, możliwy jest wyłącznie w czasie ich fizycznej obecności w wizytowanej jednostce. Po jej opuszczeniu Policja odmawia przekazywania kopii materiałów lub udostępnia je w formie zanonimizowanej.

Zdaniem RPO takie podejście jest sprzeczne zarówno z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, jak i z Protokołem fakultatywnym do Konwencji ONZ przeciwko torturom. OPCAT wprost przyznaje krajowym mechanizmom prewencji dostęp do wszystkich informacji dotyczących traktowania osób pozbawionych wolności oraz do wszystkich miejsc detencji, ich instalacji i urządzeń. Przepisy nie wprowadzają żadnych ograniczeń czasowych ani nie różnicują nośników informacji.

Wątpliwości Rzecznika potwierdził Podkomitet ONZ ds. Zapobiegania Torturom. W opinii SPT podkreślono, że pojęcie wizyty nie może być rozumiane wyłącznie jako czas fizycznego pobytu w jednostce. Obejmuje ono również etap przygotowań oraz okres po jej zakończeniu, kiedy analizowana jest dokumentacja i nagrania, a następnie sporządzany raport. Ograniczanie dostępu do informacji wyłącznie do czasu wizytacji uznano za poważne naruszenie mandatu prewencyjnego KMPT.

Mimo wcześniejszych poleceń MSWiA, wiosną i latem 2025 roku podczas wizytacji m.in. w Nidzicy, Bochni, Tarnowie czy Grudziądzu przedstawicielom KMPT ponownie odmawiano udostępnienia nagrań po opuszczeniu jednostek. Funkcjonariusze powoływali się na opinię KGP z 2023 roku, pozostającą w sprzeczności z wykładnią ONZ. Dla Mechanizmu oznacza to realne ryzyko utraty materiału dowodowego, zwłaszcza wobec trzydziestodniowego okresu nadpisywania zapisów monitoringu.

W grudniu 2025 roku MSWiA po raz kolejny zajęło jednoznaczne stanowisko. Po zapoznaniu się z wyjaśnieniami KGP resort zobowiązał Komendanta Głównego Policji do niezwłocznego wyeliminowania nieprawidłowości i zapewnienia KMPT pełnego, nieograniczonego dostępu do wszelkich niezbędnych informacji podczas wizytacji jednostek Policji.

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek podkreśla, że KMPT wykonuje swoje zadania od 2008 roku i przez lata dostęp do dokumentacji oraz nagrań nie był kwestionowany. Obecna praktyka nie tylko narusza zobowiązania międzynarodowe Polski, ale realnie osłabia system prewencji tortur i ochrony osób pozbawionych wolności przed nadużyciami władzy.