Niesłuszne zarzuty bez odszkodowania. MS odkłada decyzję a RPO ponownie naciska na zmiany

Sprawa odszkodowań i zadośćuczynień za niewątpliwie niesłuszne zarzuty oraz oskarżenia po raz kolejny wraca na biurka Ministerstwa Sprawiedliwości. Rzecznik Praw Obywatelskich od lat wskazuje, że obecne przepisy nie dają realnej ochrony osobom, wobec których przez długi czas utrzymywano zarzuty, mimo że ostatecznie postępowania kończyły się uniewinnieniem lub umorzeniem.

RPO podnosi, że Kodeks postępowania karnego przewiduje dziś odszkodowanie m.in. za niesłuszne skazanie czy tymczasowe aresztowanie, ale nie obejmuje sytuacji niewątpliwie niesłusznego utrzymywania zarzutów lub oskarżenia.

Tymczasem takie postępowania mogą trwać latami i prowadzić do poważnych szkód materialnych, zawodowych i osobistych, zwłaszcza w przypadku osób wykonujących zawody zaufania publicznego lub prowadzących działalność gospodarczą.

W wystąpieniach kierowanych do resortu sprawiedliwości RPO wskazuje, że brak skutecznej drogi dochodzenia roszczeń narusza konstytucyjne standardy ochrony praw jednostki.

Wieloletnie pozostawanie w stanie podejrzenia lub oskarżenia bywa dotkliwsze niż zastosowanie niektórych środków zapobiegawczych, prowadzi do utraty reputacji, zawieszeń zawodowych, a nawet bankructw firm.

Rzecznik postuluje wprowadzenie jasnych podstaw prawnych do ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne utrzymywanie zarzutów oraz oskarżenia, a także wydłużenie terminów przedawnienia takich roszczeń do trzech lat. Wskazuje również na potrzebę objęcia odpowiedzialnością Skarbu Państwa na zasadzie słuszności, z możliwością późniejszego regresu wobec funkcjonariuszy odpowiedzialnych za naruszenia.

Ministerstwo Sprawiedliwości w najnowszej odpowiedzi poinformowało, że postulaty RPO zostaną poddane analizie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego.

Dopiero po zapoznaniu się z jej opinią zapadnie decyzja, czy rozpocząć prace legislacyjne. Resort zapowiedział natomiast, że projekt nowelizacji obejmuje już wydłużenie terminu przedawnienia roszczeń przewidzianych w obecnych przepisach.

Choć odpowiedź ministerstwa nie przynosi na razie przełomu, RPO podkreśla, że problem pozostaje aktualny i wymaga systemowej zmiany prawa. W jego ocenie chodzi nie tylko o rekompensaty finansowe, ale o realne ograniczenie nadużyć i wzmocnienie gwarancji procesowych obywateli.